Суседзі-7, або Амаль вясковы інцэст

Зіна Анатоля з войска чакала. Гэтак ужо ўбівалася ад першага дня! Як не будзе пісьма за тыдзень – месца сабе не знаходзіць, ледзь паштальёнку пабачыць – бяжыць насустрач. Яно б то і нічога, перажывае дзеўка, ніякага дзіва. Але вось у чым справа: Зіна і Анатоль – брат з сястрой. Хай толькі па бацьку, але ж грэх падумаць пра такое нейкае.
Ды думалі, і ўсяк пераказвалі: ой, зусім не як сястра глядзела Зіна на Анатоля і плакала па хлопцу, як таго пад нуль стрыглі, і сам ён – вы толькі падзівіцеся – з ніводнай дзяўчынай ніяк знацца не хацеў! На танцы ў клуб Зіна з Анатолем разам хадзілі, ну не раўня што парачка! Ён ёй і пінжаком плечы накрые, і за талію прытрымае. Сорам, сорам на сяло! Добра, маці іх памерла, не бачылі яе вочы такога страху Божага, а з бацькі старога што возьмеш? Ногі амаль адняліся, ледзь клыпае, то што ён дачцэ сказаць зможа, калі цалкам ад яе залежыць?
Чым бліжэй час Анатолю з войска вяртацца, тым больш ля калодзежаў бабы затрымліваюцца: «што ж ета будзе?» Гэтую Зіну ніякімі словамі не проймеш, упартая вырасла, не агрызаецца, праўда, не лаецца ні з кім, моўчкі галаву апусціць ды сыходзіць хутчэй. Але ж бачна: на сваім стаяць будзе, бо ж не адмаўляе ніяк тых пагалосак, што коцяцца распаленым шарам па ваколіцы.
А Анатоль, думаеш, будзе каго слухаць? Ён ці не ўдвая за Зіну большы – у плячах шырэзны, высокі. Трактарыстам год да арміі рабіў, то жанок на прычэп трактарны адной рукой падсаджваў, як не закідваў. І маўчун-маўчун. Асабліва во апошнія гады тры. Успаміналі-згадвалі, як дзеці з малога разам: па грыбы-ягады, на рыбалку, на поле, – а падлеткамі сталі, падраслі, дык Зіна блізка да сябе хлопцаў не падпускала ніякіх, а Анатоль усякіх іншых дзяўчат цураўся, быццам не бачыў іх. «І што ж ета зараз будзе?»
Судзіла-радзіла рада вясковая і вынесла такі прысуд: як яны сабе хочуць, а каб вёска такога сораму не мела: свет вялікі, хай дзе жадаюць, шукаюць сабе месца. Так трэба Зіне і пераказаць…
Толькі адна цётка Малання слухаць слухала, а слова свайго не казала, адно галавой ківала. І не зразумець было: ці то Зіну з Анатолем асуджае, ці то вяскоўцаў. Дый прабачалі ёй – яна найлепшай сяброўкай Адар’і, маці Зіны, была.
…Хоць жыла Малання на адным канцы вёскі, а Адар’я на другім, ды вось жа пасябравалі. І розныя былі зусім: Адар’я ціхамірная, непрыкметная, а Малання – агонь-дзяўчынка, баявая. Што іх разам трымала – тое загадка вялікая. Падраслі, яшчэ больш розніца ў вочы кідаецца: Адар’я сухая бы шчэпка, грудзей амаль не відаць, з твару – ніякая, а Малання – крутабокая, вочы гараць, тварам прываблівая, усмешкамі хлопцаў змаўкаць прымушае. Вакол Маланні жаніхоў – выбірай не хачу, а на Адар’ю хоць бы хто вока кінуў. Ездзілі разам дзяўчатамі ў горад, на будоўлі працавалі, зараблялі сабе на ўборы, каб да замуства тое-сёе прыкупіць, вярнуліся. Хутка Малання замуж пайшла – дзе тут адаб’ешся ад чарады кавалераў, адно дзіця нарадзіла, праз год – яшчэ адно. І так за пяць гадоў – чацвёра.
Адар’я векавухай заставалася, пахавала матку з бацькам, жыла адна ў хацінцы. Праўда, Бог змілаваўся – паслаў неяк лесніка ў іх вёску. Той і прыпыніўся ля хаты Адар’і, вады з калодзежа набраць. Вынесла яму Адар’я кубак папіць, а на возе пабачыла хлопчыка гадоў двух. Прачнулася дзіця, румзае. Зашчымела сэрца ў жанчыны, пытаецца: а можа, дзіцяці клубніц спелых даць? А можа, малака? Ці блінцоў з печы, упрэлых ды мяккіх? Ляснік кіўнуў: чаго ж, пакармі, калі табе хочацца… Ды і сам не адмовіўся за стол прысесці. Там і расказаў пра сваю бяду: год таму памерла жонка падчас другіх родаў, і дзіця загінула. А так марыў ён пра сям’ю вялікую… Сына вось маці глядзела, ды зараз занядужала, у бальніцу паклалі, то едзе наведаць.
Што тут далей казаць? Хлопчык з прыполу Адар’інага вылазіць не хоча, сам ляснік пазірае на Адар’ю з цікавасцю… От так і прыехаў ён з сынам са сваёй леснічоўкі да Адар’і. Саму леснічоўку перавёз пасля – да хаты прыбудаваў. Марыў жа пра дзяцей, пра многа дзяцей. І сама Адар’я пра сваё марыла. Зацяжарыла.
А ў сяброўкі яе, Маланні, у гэты час бяда вялікая: запрог быў яе муж каня надта пужлівага бульбу абгараць. Ужо і заканчваў работу, як перад самым носам каня пырхнула перапёлка з бульбяных радкоў. Узвіўся конь, кінуўся назад. Ад капытоў конскіх уратаваўся мужчына, а вось плужком вострым у грудзі патрапіла. Тры дні паляжаў і памёр.
А сама Малання цяжарная.
Апынуліся ў раддоме сяброўкі адначасова. І хоць бяда здарылася з Маланняй – нарадзіла мёртвае дзіця, ды казалі ў вёсцы, што гэта Бог злітаваўся – як было б ёй без мужыка падымаць пяцёра дзяцей?
Адар’я нарадзіла дзяўчынку, Зіну.
Засталася Малання бабылкай, але не кінула яе сяброўка-Адар’я – пакуль дзеці старэйшыя ў сілу не ўвайшлі, усяляк дапамагала, і прымака свайго, лесніка, на тое падахвочвала. Так і пражылі свой век бабскі. Рана згарэла Адар’я, прастудзілася моцна на копанцы зімою, бялізну палошчучы, прамучылася дома тыдзень ды ў бальніцы тыдзень, і пайшла яе душа да Бога. Тады яе прыёмнаму сыну, Анатолю, шаснаццаць было, а Зіне, дачушцы, чатырнаццаты ішоў.
Вось такая прадгісторыя ў нашай гісторыі.
І чым бліжэй вяртанне Анатоля з войска было, тым гучней бабы гаманілі ранкамі ля калодзежаў. Ужо і ў вочы Зіне казалі, пагражалі судом Божым ды людскімі праклёнамі, а яна ніц не пярэчыла, брала ваду ды подбегам на свой надворак, галаву занурыўшы. А што ж, калі маўчыць ды вочы долу, значыць, ёсць грэх, не на пустым месцы размовы. І тут вось пра што сказаць трэба: мо і не было б тых размоў, калі б не паштарка, а дакладней, не яе цікавасць да чужых лістоў. Не адзін раз заўважала дзяўчына, ліст атрымліваючы, што нехта раней раскрываў яго. Думала дзеўка, то цэнзары армейскія, але то «цэнзура» была свая, вясковая. І менавіта паштарка разнесла вестку: не прыедзе з арміі Анатоль, застаецца на звыштэрміновай, а далей на прапаршчыка вучыцца пойдзе.
У нейкі вечар, калі ўжо і каровы з пашы вярнуліся, і разбрыліся з вуліцы жанчыны іх даіць, клыпала старая Малання да двара Зіны. Доўга там была, мо з гадзіну ці болей. А праз тры-чатыры дні як гром з яснага неба: Зіна з адным чамаданам старым прыйшла на прыпынак аўтобуса, села ды і з’ехала…
Прайшоў год, зусім аслаб бацька Зіны. Нейкім днём, зазімак ужо быў, спынілася ля яго дома машына легкавая, выйшлі адтуль Зіна і Анатоль. Хутка Анатоль ужо дошкамі забіваў вокны хаты. Забралі старога бацьку дзеці і з’ехалі.
І яшчэ гады ішлі. За гэты час ужо б і забыліся вяскоўцы на гэты «інцэст вясковы», дык во дзе дзела: штогод прыязджала Зіна да старой Маланні. Дзень пабудзе, з’язджае. Але памірала Малання без яе вачэй, на руках сваіх дзяцей. У розуме была, папрасіла старэйшую дачку клікнуць каго з вяскоўцаў-аднагодкаў ці маладзейшых ды папа вясковага. Калі прыйшлі да яе, падушку дачка строма паставіла, прыўзняла маці. І сказала Малання:
– Не кляніце, людзі, Зіну. Не сястра яна Анатолю. Няма на іх граху. Бо Зіначка – мая дачушка. Я яе нарадзіла. А Адар’я сваю ­– мёртвай. Урачы ледзь саму яе тады ўратавалі, ды ўсяго жаночага пазбавілі. Не нара-
дзіць ёй было больш, а ў мяне ж чацвёра дома, ды муж на могілках. То так і запісалі ў бальніцы: быццам я мёртвае нарадзіла. На мне грэх, ды хай во Бог судзіць, ужо хутка…
Паспавядалася яшчэ Малання і памерла да вечара.
Паспелі на пахаванне Зіна з Анатолем – ужо ж тэлефоны ва ўсіх былі, то гукнулі ў час…
Валерый ГАПЕЕЎ.