«Мы ў грыбах сустрэнемся…»

Герояў гэтага запісу няма сярод жывых – сустрэча наша адбылася даўно, больш за 15 гадоў назад. Патэлефанаваў, пытаўся. Было тады ім, Марыі ды Сцяпану, ужо пад 80…
Вёска з разраду неперспектыўных, і жыццё гэта пацвердзіла – адзінкі цёплых хат засталіся там сёння. Тады яшчэ было трохі жывей, але над усім вісеў празрысты туман небыцця. Таксама была восень, яблыкі падалі ў някошаную траву садоў. Гаспадыня вяла мяне ад адной яблыні да другой, прапанавала паспрабаваць і тых, і іншых. Пасля мы сядзелі ў чысцюткім пакойчыку цёплай хаты, апавядала жанчына пра жыццё-быццё, без вялікага суму згадваючы пра цяжкасці: няпроста адной жанчыне ў вёсцы, ды калі яшчэ ў такіх гадах (мужа пахавала дзесяць гадоў таму). І пацягнуў мяне чорт за язык:
– Дык жа нямала і ўдаўцоў вашага веку, дзве душы разам – усё ж лягчэй, ды і не так сумна.
А яна ўсміхнулася нечакана так светла, бы маладуха зусім, ажно іскрынкі ў вачах бліснулі, і сказала з хітрынкай жаночай:
– Дык ёсць у мяне мужчына…
Тут я і рот раскрыў.
– А дзе ж?.. – адно і здолеў спытаць.
– Ды жыве сабе недалёка. Мы вось па тэлефоне сазвонімся шторанне, раскажам адно аднаму, як начавалася, вечарам – як дзень прайшоў. У ягады збяруся – і ён пойдзе. У грыбах такой во парой сустрэнемся, разам блукаем па лесе. Нагаворымся. От так…
– Дык, а чаму не жыць разам?
– А нельга ж. То я ўдовая, а ў яго жонка жывая, хай сабе і ляжыць плазма сёмы гадок…
Па шчырасці, уявіць, як на таемнае спатканне ў лесе пад выглядам збору грыбоў сустракаюцца амаль што 80-гадовыя бабуля і дзядуля, я не змог. Не паверыў. І пачаў асцярожна, тактоўна распытваць.
Слова за словам раскрывалася перада мной ня-
простая гісторыя кахання.
Марыя і Сцяпан разам з дзяцінства, абое з сем’яў бедных. Адным была багатая сям’я Марыі – дзецьмі. А Сцяпан у сваіх адзіным быў. Ніхто з вяскоўцаў і не сумняваўся, што быць у хуткім часе вяселлю, хай толькі Сцяпан адслужыць. Неўзабаве прызвалі яго, а Марыя засталася чакаць, бы сапраўды нарачоная.
І дачакалася. Вярнуўся Сцяпан, да адно каб з ёй ды з роднымі пабачыцца, бо ж завербаваўся на цаліну. Плакала Марыя, угаворвала…
Паехаў. Год не было. А ў Марыі дома бяда – памёр бацька. З дзяцей яна самая старэйшая. Тут да яе сватаецца хлопец з суседняй вёскі. Малодшы з братоў, а старэйшы ажаніўся раней. Дом там маленькі, гаспадарка малая, то мае хлопец намер ісці ў прымы да Марыі. Добры хлопец, гэтакі ж разважлівы, як і Сцяпан, ды і росту яны аднаго, абодва чарнявыя, падобныя нават. Угаварыла маці дачку: мужчына ж у доме будзе, як без такога гаспадарку весці?
А ад Сцяпана няма і няма вестачкі. Паплакала Марыя ды і пайшла замуж.
Як нарадзіла, тады і Сцяпан прыехаў. І сам ажаніўся праз тры месяцы.
І зажылі сваімі сем’ямі. Напачатку адзін другога цураліся, у гурце быццам не бачылі, на дарозе дзе – каб размінуцца заранёў. Марыя яшчэ сына з дачкой нарадзіла, у Сцяпана – чацвёра дзяцей.
Ды колькі ім не хавацца было, а як лёсам пацалаваныя, то і сустрэліся. У ляску Марыя карову пасвіла, а Сцяпан па лазу хадзіў. І выбухнула тое, што хавалі-бераглі, што, здавалася, надзейна жыццём укрытае ды побытам прываленае.
З таго часу, сцерагчыся напрамілы бог людзей, і сустракаліся. Хоць на хвіліначку, абы разам пабыць. І так цягам доўгіх-доўгіх гадоў.
– От то нам Бог і паслаў кару за наш грэх, – уздыхнула бабуля Марыя напрыканцы.
– Як – кару?
– Ды от так… Мой Андрэй, хай не крыўдзіцца, што згадваю на ноч гледзячы, у аварыю трапіў, прычэп перакуліўся, ды яму на ногі. То восем гадкоў ля яго, як ля дзіцяці адбыла, і памёр на маіх руках. Не жалілася ні людзям, ні Богу, за ўсё ж сплач-
ваць трэба. А Сцяпан во каторы год ля ляжачай жонкі. Рупіцца, не жаліцца…
Мы ад’язджалі ад хаты, вокны якой свяціліся ўжо цёплым жоўтым святлом. Уявілася: вось бабуля, якой блізка 80 гадоў, бярэ тэлефонную трубку, з ціхім клопатам пытаецца: «Ну, як ты там?», а пяшчота на яе твары разгладжвае маршчынкі, вочы свецяцца гарэзлівымі агеньчыкамі, і ў голасе яе, і ў постаці пакрысе ажывае тая 17-гадовая дзяўчына, што абяцала кахаць усё жыццё.
І яшчэ я ўпэўнены, што ніякую кару Бог ім не пасылаў. То проста лёс…
Валерый Гапееў.