берестье

Брэстчына праз стагоддзі

Тэрыторыя Брэсцкай вобласці адносіцца да Прыпяцкага і Прыбужскага Палесся. Тут нямала балот, добра развіта рачная сетка. Самымі важнымі рэкамі з’яўляюцца Ясельда, Мухавец, Заходні Буг і Прыпяць. Сярод азёр варта адзначыць Выганашчанскае, размешчанае на тэрыторыі аднайменнага заказніка.

Больш за трэць тэрыторыі Брэсцкай вобласці займаюць лясы. Гэты паказчык прыкметна вагаецца, найбольш высокі ён у Ганцавіцкім, Івацэвіцкім і Маларыцкім раёнах, дасягаючы 50% і больш. Ва ўсім свеце знакамітая Белавежская пушча, якая з’яўляецца нацыянальным паркам. Акрамя таго, заказнік Прыбужскае Палессе – частка трансгранічнага біясфернага рэзервата.
Складаная гісторыя Брэстчыны, якая багатая ўзброенымі канфліктамі, пакінула яркі след у архітэктурнай спадчыне гэтага рэгіёна. Мабыць, самым старажытным і адным з самых знакамітых збудаванняў падобнага тыпу з’яўляецца Камянецкая вежа. Гэта збудаванне з чырвонай цэглы засталося ад цэлага комплексу ўмацаванняў (большасць пабудоў у ім былі драўлянымі).
Аб велізарнай ролі Камянецкай вежы сведчыць хаця б той факт, што разам з зубрам яна выяўлена на гербе вобласці.
Сучасную гісторыю немагчыма ўявіць без Брэсцкай крэпасці, якую пабудавалі на тэрыторыі старажытнага Бярэсця ў 1830-х гадах. З тых часоў яна была ўдзельнікам усіх значных канфліктаў аж да Другой сусветнай вайны.
Асобнай увагі заслугоўваюць нямецкія ўмацаванні, размешчаныя
ўздоўж канала Агінскага. Яны з’явіліся тут у час Першай сусветнай вайны. Нядзіўна, што менавіта гэтае месца было выбрана для правядзення ваенна-гістарычнага фестывалю «Выганашчанскае фартэцыя».

Знакамітасці
У Брэсцкай вобласці з’явіўся на свет апошні кароль Рэчы Паспалітай Станіслаў Аўгуст Панятоўскі, а таксама будучы класік беларускай і польскай літаратуры Адам Міцкевіч.
Першы прэзідэнт Ізраіля Хаім Вейцман родам з Брэсцкай вобласці. На Брэстчыне нарадзіўся і іншы вядомы палітык – Менахем Бегін. Ён быў прэм’ер-міністрам Ізраіля, а пасля атрымаў Нобелеўскую прэмію міру.
Напалеон Орда вядомы сёння ў Еўропе, дзякуючы сваім карцінам, якія паказваюць розныя гістарычныя помнікі Беларусі, Літвы і Польшчы.
Ураджэнец Бярозы Павел Горын-Каляда ў 1930-я гады ўзначальваў Нацыянальную акадэмію навук БССР.
Размешчанае непадалёк ад Брэста сяло Камароўка – месца нараджэння Пятра Клімука, першага беларуса, які пабываў у космасе.
Брэст праславіла Юлія Несцярэнка, якая ў 2004 годзе здолела сенсацыйна выйграць на Афінскай алімпіядзе «каралеўскую» дыстанцыю – бег на 100 м.
Рышард Капусцінскі вядомы як польскі журналіст, які атрымаў мянушку «імператар рэпартажу», хоць на самай справе яго малой радзімай з’яўляецца Пінск.
 Мабыць, няма іншай гістарычнай асобы, якая б больш трывала асацыіравалася з Брэстчынай, як Тадэвуш Касцюшка. Будучы нацыянальны герой з’явіўся на свет у маёнтку Марачоўшчына непадалёк ад Косава. Зараз у адноўленай сядзібе размясціўся музей, прысвечаны жыццю Касцюшкі. Яшчэ адна музейная экспазіцыя размешчана побач з в. Сяхновічы ў Жабінкаўскім раёне. Тут у маёнтку, які належаў бацькам Тадэвуша Касцюшкі, ён правёў не адзін год свайго жыцця.

Гісторыя Брэсцкай вобласці
Засяленне тэрыторыі Брэсцкай вобласці людзьмі пачалося ў канцы сярэдняга палеаліту больш за 100 тысяч гадоў назад. У гэты час клімат нашага краю адрозніваўся суровасцю, а расліннасць была бедная.
Першымі жыхарамі былі не-
андэртальцы. Яны жылі статкавымі суполкамі і займаліся збіральніцтвам і паляваннем на мамантаў і насарогаў. Неандэртальцы ўмелі здабываць агонь, што забяспечвала ім магчымасць выжывання ў суровых кліматычных умовах.
У познім палеаліце ​​(30-20 тыс. гадоў назад) неандэртальцаў змянілі краманьёнцы. Яны ўжо ўмелі будаваць прымітыўнае жыллё (зямлянкі, шалашы), палявалі на дробных жывёл і лавілі рыбу. Жылі яны родамі, якія складаліся з некалькіх сем’яў, у невялікіх паселішчах (стаянках).
Вельмі складанай была гісторыя нашага краю ў апошнія археалагічныя эпохі (бронзавы, жалезны век), якія доўжыліся з II-га тысячагоддзя да н. э. За гэты час ажыццявілася шматразовая змена плямёнаў розных культур. На думку сучасных навукоўцаў, праславянскія плямёны існавалі тут ужо ў VI-V стагоддзях да н. э. Тэрыторыя Брэсцкай вобласці, на іх думку, – частка прарадзімы славян. Канчаткова славяне рассяліліся і замацаваліся тут у V-VII стагоддзях н. э.
Галоўныя заняткі славян – падсечнае земляробства і жывёлагадоўля – зрабілі немагчымым частую змену іх месцажыхарства. Часовыя паселішчы людзей (стаянкі) саступалі месца пастаянным паселішчам. Развіццё рамяства і гандлю спрыяла ўзнікненню і хуткаму росту гарадоў. У 1019 г. паўстаў Брэст, у 1097 г. – Пінск, затым паўсталі Камянец (1276 г.), Кобрын (1287 г.). Заходняя частка сучаснай тэрыторыі вобласці з гарадамі Брэст, Камянец, Кобрын у X-XII і XIII стагоддзях належала Уладзіміра-Валынскаму княству, а ўсходняя частка з гарадамі Пінск і Давыд-Гарадок – Тураўскаму княству.
У першай чвэрці XIV стагоддзя край быў далучаны да новай краіны – Вялікага Княства Літоўскага. Поўная назва гэтай дзяржавы – Вялікае Княства Літоўскае, Рускае, Жамойцкае. Пасля аб’яднання Вялікага Княства Літоўскага з Польшчай (Люблінская унія 1569 г.) і стварэння федэратыўнай дзяржавы Рэчы Паспалітай умовы фарміравання этнічных груп былі моцна абмежаваныя. Дзяржаўная ўлада праводзіла палітыку паланізацыі, а з прыняццем Берасцейскай уніі (1596 г.) інтэнсіўна ўкараняўся каталіцызм.
Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 г.) Брэстчына была далучана да Расіі. Царская ўлада палітыку паланізацыі замяніла палітыкай русіфікацыі. Край заўсёды быў у стане палітычнага, эканамічнага і рэлігійнага напружання, якое часта перарастала ў паўстанні.
З 1921 па 1939 год у адпаведнасці з Рыжскім дагаворам паміж Расіяй і Польшчай Брэстчына ўваходзіла ў склад Польшчы. На яе тэрыторыі было створана Палескае ваяводства, якому адводзілася роля пастаўшчыка сельскагаспадарчай прадукцыі і таннай працоўнай сілы. З мэтай павышэння таварнасці сельскай гаспадаркі польскія ўлады працягнулі палітыку хутарызацыі. Да 1939 годзе на хутары было выселена каля 70% сельскіх гаспадарак.
У верасні-лістападзе 1939 года ажыццявілася аб’яднанне Заходняй Беларусі з БССР. Савецкія ўлады пачалі ажыццяўляць палітычнае, сацыяльнае і эканамічнае пераўтварэнні, якія можна суаднесці з тымі, якія былі праведзены ва ўсходняй частцы БССР.
Пачатыя пераўтварэнні былі спыненыя ў чэрвені 1941 года ўварваннем нямецка-фашысцкіх войскаў на тэрыторыю СССР. Нягледзячы на ​​мужнасць ваенных і гараджан, фашыстам удалося акупаваць край. Яны разбурылі і абрабавалі амаль усе прамысловыя прадпрыемствы, спалілі сотні населеных пунктаў, забілі больш чым 300 тысяч жыхароў вобласці.
Працяг будзе.
Падрыхтаваў Валерый ГАПЕЕЎ.