«Хай адно Бог цябе мілуе…»

Тады была сярэдзіна 70-х гадоў мінулага стагоддзя. Калі помніце, час ваяўнічага атэізму. У барацьбу з рэлігіяй былі ўцягнуты ўсе: піянеры-камсамольцы, дарослыя-дзеці, школьнікі і перадавыя калгаснікі. У нашым раёне на той час заставалася толькі адна незачыненая царква. Служыў там стары бацюшка, мабыць, чакалі ўлады: хай ужо памрэ, тады і зачынім апошні «рассаднік опіуму для народа».
Зазімак, нейкае значнае свята царкоўнае, здаецца, Уводзіны. Ідзём у школу, стаяць на прыпынку бабулькі, чакаюць аўтобуса. А той нешта прыпазняецца. Сярод нас дзесяцікласнік Віцька, актывіст, дый сам па сабе хлопец бойкі. Заўважае сярод бабулек суседку:
– Цётка Варка, а вы куды гэта?
– У цэркаў, Віцечка, свята ж сёння вялікае.
– Дык зачыненая ў Крыўску царква!
– Як зачыненая? – пужаецца цётка Варка, насцярожваюцца ўсе іншыя жанчыны.
– А поп ваш ляжыць у бальніцы ў райцэнтры, мне сястра казала, яна ж там працуе.
– А чаго ж бацюшка ляжыць?
– Дык прастудзіўся.
– А дзе?
– Ды ў канаву ўпаў! Яно быццам лядок, ды праваліўся.
– А чаго бацюшка там хадзіў?
– Дык з суседняй вёскі напрамкі бег.
– Як бег? Чаго ён адтуль бег?
– Дык быў у маладзічкі адной, а тут муж яе вярнуўся, дык во і ўцякаў!
Мы курчымся ад смеху, бабулькі ківаюць дакорліва галовамі, цётка Варка кажа, а вусны яе падрыгваюць:
– Ты ж разумны хлопец, Віця, а так непрыгожа кажаш… Хай адно Бог цябе мілуе!
Пайшлі мы ў школу, вясёлыя, задаволеныя. Час рознымі падзеямі напоўнены, усё забылася.
Дзён праз дзесяць, у нядзелю, кіруемся ўсе на замёрзлае возера. Чысцім лёд ад снегу – будзем гуляць у хакей. Хлопцаў многа розных узростаў, на тры каманды ажно набіраецца. Нагуляліся за дзень – ажно мокрыя ад поту, расхрыстаныя вяртаемся.
А тут дзяўчаты вяртаюцца з магазіна – ён у суседняй вёсцы. Мы ідзём полем, яны дарогай, між намі канава. Вады ў ёй нямнога, і замёрзлая ж, але надта стромыя берагі, то ідзём уздоўж да свайго месца пераходу.
Віцька задзірае дзяўчат, тыя па адказ у кішэню не лезуць. Слова за слова – на Віцьку сыплюцца кепікі, ён бароніцца, храбрыцца, але мы пачынаем рагатаць з дасціпных слоўцаў дзяўчат. На чарговую шпільку Віцька рэагуе крыкам: «Ну, я цябе зараз даганю!» – і кідаецца да дарогі праз канаву.
Мы дакладна ведаем, што ў канаве лёд, што вады там амаль няма, хіба ў якіх ямінах…
Віцька з’язджае з берага на задзе, і раптоўна чуецца нямоцны трэск, пад нагамі Віцькі імгненна ўспучваецца чорная, ажно страшна робіцца, вада. І ў гэтай чарнаце Віцька хаваецца – увесь, з галавой.
Кідаемся да яго. Ён выскоквае – мокры, страшны, па грудзі стаіць у чорнай палонцы. Падаем клюшкі, выцягваем…
Віцька злёг на тыдзень. Цётка Варка прыносіла яму малінавае варэнне. Віцька дзякаваў, піў гарачы напой, адвярнуўшыся да сцяны…
Праз дваццаць гадоў у нашай вёсцы, у якую мы хадзілі ў школу, пачнуць будаваць царкву на месцы разбуранай у 60-х гадах мінулага стагоддзя – каменны падмурак, абсаджаны ліпамі, заставаўся ў вёсцы нямым папрокам усе гэтыя гады. Сярод першых будаўнікоў новай царквы шчыраваў Віцька…
Валерый ГАПЕЕЎ.