Мелодыі мінулага

Выйшаў пакурыць, стаю ў сваім кутку. Вецер скуголіць-падвывае ў металічным плоце. І згадалася: а калі я апошні раз чуў, як гудзе вецер у правадах?

Дзіўна, але ў горадзе ніколі не чуў.
А як тужліва і рознагалоса спявалі правады ў дзяцінстве! Як гудзелі самі электрычныя слупы і як мянялася мелодыя з крокамі ад аднаго слупа да другога: з глухой і бомкаючай ля слупа, яна падвышалася і ўзрастала на сярэдзіне да тонкага віскату, каб зноў паступова ўпасці да магільнага падвывання…
У кожную пару года правады спявалі па-рознаму, асабліва трывожна было чуць іх падчас восеньскіх прыцемкаў, калі да безвыходнай маркоты выцця прымешваўся самотны шум голых дрэў.
Зімой падчас завей электрычныя лініі гулі асабліва чыстым гукам, з дамешкам тонкага звону фарфору… Вяртаешся са школы, утаропіўшыся ў сцежку пад нагамі, і ідзеш больш менавіта па гуку правадоў леваруч, бо нябачна дарогі, не ўзняць вачэй… А правады гудуць, падганяюць, і ты ведаеш: за гэтым падвываннем і гулам хутка будзе зацішак ля роднай хаты, цёплая печ і дранікі з яе, у чыгунку, не хрусткія, як раніцай, а ўпрэлыя, але такія смачныя.
І вось чаго так даўно не чуў – як спявае драч. А там, у юнацтве, вяртаючыся дадому з вячэрніх пагулянак далёка за поўнач, слухаў, як начная ціша разрывалася спевамі гэтай ніколі не бачанай мной птушкі. Незвычайны, але знаёмы і таму заспакойваючы гук: «Драч дзярэ…».
Яшчэ дагэтуль гучыць у памяці мелодыя з адной пласцінкі: «Там, дзе клён шуміць…». Ох, як яна ўсім вяскоўцам сталым і старым тады ўелася ў пячонкі! Справа ў тым, што вакол нас было шмат пасёлкаў. І вось так склалася, што з нейкага лета моладзь навакольная не ў клуб на цэнтральную сядзібу хадзіла, а збіралася ў адным пасёлку, неяк па чарзе нават. У нашым пасёлку 25 хат было, а моладзі збіралася – больш за сто юнакоў і дзяўчат. І ля якой хаты танцы – да трох ночы. Але хоць бурчэлі нашы баць-
кі, ды не надта злаваліся. Больш за нас перажывалі: у тры спаць укласціся, а ў восем раніцы – бяжы на работу ў калгас. Мо, таму і дазвалялі гуляць позна, бо зараблялі мы за лета сабе на школьную форму, абутак ды падручнікі. Самая любімая праца – на зернетаку, другая змена, з чатырох дня да апоўначы, на якую спяшаліся і хлопцы, і дзяўчаты. Дарослыя яе не любілі – як гаспадарку дагледзіць, а для нас яна – самае жаданае. Бо не толькі работа была тут, ля гор цёплага зерня. Пад зорным небам і гулам транспарцёраў падрастала, песцілася і раскрывалася наша першая пачуццёвасць, сарамлівая і датклівая, прыкрытая зверху бы шалупіннем для абароны знарок грубаватымі (а дзе і пахабнымі) жартамі і смешачкамі.
Помняцца трэлі жаўраначка высока ў небе, калі пасвілі на лузе кароў, і развітальнае курлыканне журавоў, што плыло над палеткамі, а мы капалі тады бульбу, прыпыняліся і глядзелі ў неба, вышукваючы няроўны клін птахаў…
І быццам гэты тужлівы крык журавоў быў самай сумнай мелодыяй. Быццам не было ў тым дзяцінстве і юнацтве больш ніякіх нярадасных гукаў.
Скажы ты, якая памяць чалавечая: усё добрае – ускалыхне імгненна на сваіх хвалях і данясе да цябе разам з гукамі і пахамі, а ўсё благое – прыхавае надзейна, яшчэ паўпіраешся, пакуль дабярэшся…
І вось разумею, чаму ў якіх «Аднакласніках» столькі настальгіі па мінулым, столькі ахання ды ўздыхаў: «Ах, як цікава і весела было жыць!».
Не, мяне сёння цяжка падмануць успамінамі. Так, былі марозныя і снежныя зімы. Але былі толькі адны чаравікі ды валёначкі, у школу бег у тых чаравіках, а дарогі за ноч перамятала па пояс, і не падвозіў нас тады аўтобус, і тры кіламетры да школы – пешкі, а некаму было ўсе пяць…
Так, былі леты гарачымі і навальнічнымі, ягады спелі ў лясах, лугі пахлі свежаскошанай травой. Ды былі і дарогі ў магазін, раз на два дні, было чаканне аўтамабіля і даўжэзная нервовая чарга – па хлеб, якога давалі толькі два боханы ў адны рукі і якога на сям’ю з васьмі душ хіба магло хапіць на гэтыя дні? І не ўсім жа з той чаргі хапала боханаў, а ў канцы давалі ўжо па адным.
Яшчэ былі «пайкі» з бясконцымі радкамі буракоў, якія трэба было палоць пад палаючым сонцам, а восенню былі такія ж бясконцыя бульбяныя радкі, і спіна ныла болем, і трымцела ад стомы пад каленямі, і пусты халаднік выліваўся з лыжкі з-за дрыжання рук, а маці неўпрыкмет прамакала вочы краем ручніка, гледзячы на цябе і брата з сястрой.
…На старонцы сваёй аднакласніцы, дзе ў каторы раз завялі гутарку на тэму «Ах, як цікава было нам жыць!», не вытрымаў і напісаў свой каментарый: «А хто з вас, шаноўныя аднагодкі, хоча, каб ягоныя дзеці зараз жылі так, як жылі вы?».
І змоўклі спрэчкі. Ніхто не адказаў.
Ці не таму, што кожны бацька і кожная маці жадаюць, каб дзеці жылі лепш за іх?

Валерый Гапееў.